Tesarstvo ni le obrt, ampak tudi umetnost (Colmar 2017)

Tesarstvo ni le obrt, ampak tudi umetnost

Vtisi ob Železničarskem Esperanto-kongresu, Colmar v maju 2017

Mnogi se bodo vprašali, kaj imajo tesarji skupnega z železnico in prevozom potnikov. Da, v resnici imajo veliko. Ravno o videzu postajnih hal in streh ter njihovi funkciji skrbijo tesarji in arhitekti. Ko pride človek na postajo, dobi prvi vtis o svoji nameravani poti. Če je postaja skladnih oblik, bo potnik imel dojem, da bo tudi potovanje ugodno in prijetno.

Ne le postaje, v Franciji so številni gradovi z različnimi stili gradnje. Njihove strehe so remek delo tesarjev. V mestu Colmar lahko na vsakem koraku vidimo lepe stilne strehe. Center mesta je zgrajen iz brunastih hiš. Bruna so dobro zaščitena in so odporna na različne vremenske vplive ter spremembe. Tukaj vidimo celotno paleto tesarskih mojstrovin.

Zakaj pisati o tesarjih? Zato, ker so glavna tema 69. IFEF kongresa (IFEF = Mednarodna železničarska esperanto-zveza), maja 2017 v francoskem mestu Colmar, bila: železniške postaje in gradbena dela na železniški infrastrukturi. Postaja Colmar je glede na zgodovino in arhitekturo bila vredna prikaza v enem od glavnih kongresnih predavanj. Letošnji železničarski kongres je imel znatno podporo in sodelovanje Svetovne zveze gradbincev esperantistov (TAKE), ki ima svoj sedež v sosednjem mestu Wintzenheim. Predavanje o postaji Colmar je imel g. Pierre GROLLEMUND, francoski gradbeni inženir.

Mesto Colmar se nahaja južno od Strasbourga v Alzaciji, ki je severo-vzhodna pokrajina Francije. Pokrajina je v treh vojnah Francije z Nemškim Imperijem večkrat prehajala iz ene oblasti pod drugo. Postajo Colmar, ki je križišče za regionalne in mednarodne vlake, je zgradila nemška država l. 1907. Postaja dobro odraža pruski stil s primesmi stilov nove gotike in nove renesanse. Arhitekta je zagotovo navdahnil model postaje v poljskem mestu Gdansk, ki je bilo priključeno Prusiji med l. 1815 in 1919.

Na postaji Colmar je že od daleč viden stolp z uro, ki spodbuja potnike da pravočasno pridejo na svoj vlak. Z malo domišljije si potniki, opazujoč postajo, lahko predstavljajo silhueto parne lokomotive, katere dimnik je stolp z uro. Na prvi sliki se vidijo strehe dveh gradbenih stilov. Južni del s starejšimi ali originalnimi strešnimi elementi. Severna stran strehe je narejena v drugem stilu. Postaja sama je uradno razglašena kot zgodovinski spomenik, to pomeni da se mora ohraniti nekdanji videz. Z vidika krovca je treba upoštevati njen tehnični izgled glede streh, ki so pokrite s skrili po dveh različnih metodah.

Na desnem delu postaje je streha pokrita s skril-ploščami, položenimi po francoski metodi, imenovani tudi Angers metoda. Mesto Angers se nahaja sredi Francije in je znano po rudnikih skrila in tovarni za predelavo in oblikovanje skril-plošč. O obnovitvenih delih na postaji Colmar ni na voljo opisov, toda severni del strehe je verjetno bil prenovljen po Prvi Svetovni Vojni zaradi poškodb med samo vojno. Na južni strani levo od vhoda je streha pokrita s skril-ploščami, položenimi po francoski metodi, veliko podrobnosti pa kaže na tradicionalno nemško metodo. Nemška metoda se zelo razlikuje od francoske. Pri francoski metodi so skril-plošče pritrjene s kavlji ali žeblji po horizontalni ali vertikalni liniji. Nemška metoda uporablja skril-plošče luskinaste oblike, imenovane luščine (Schuppen), ki se polagajo z žeblji po poševnih linijah. Ustrezna uporaba in izrazi v Sloveniji niso poznani (če ve kdo kaj več o tem, prosimo za informacije).

IFEF Colmar

Fotografija 1: Vzhodna fasada postaje z glavnim vhodom. Desno severni del strešne konstrukcije, levo južni del.

Sestavljene linije. Kaj je to?

Enostavna risba (slika 2, glej foto 2 zgoraj) prikazuje različne sestavljene linije, vidne na strehah postaje Colmar. To predstavlja težave, ki jih bo rešil krovec pri različnih linijah, kjer se strešna ravnina sstika ali na zid, ali z drugo strešno ravnino. Tu je treba preprečiti zamakanje (puščanje) deževnice v stavbo in hkrati doseči arhitekturno ustreznost.

Ravno tesarji so poznani zaradi znanja in perfekcije pri obdelavi takšnih prehodov in stikov. Risba je arhitektova zamisel, izdelava in končni izgled je delo tesarja. Skril plošče konkavnega (vbočenega) dela kažejo le pol svoje dolžine, druga polovica je pokrita z naslednjo ploščo. Zamudno delo lahko opravi le visoko kvalificiran krovec.

Fotografija 2: Različne sestave na strehi: 1. Odkapni rob, 2. Sleme, 3. Strešna žlota (stik dveh strešnih poševnin), 4. Zaobljen rob (stik navpične in poševne strešne ravnine), 5. Prehodni rob (stik poševne strehe z zidom):

Strešne žlote

Strešna žlota je linija, stik dveh strešnih ploskev, ki se nadaljujeta navzgor, tu se padavinska voda steka z obeh delov strehe. Kot zanimivost, za pokrivanje žlot se nikoli ni in ne uporablja pločevina. Ta zaradi kislega dežja ni obstojna tako dolgo, kot skril-plošče. Francozi imajo tisoče ali vsaj stotine dobro ohranjenih gradov. Zlasti zato, ker so njihove strehe pokrite s skril ploščami in ker je skril odporen na vse vrste vremenskih vplivov skozi stoletja. Razvili so svojo tehniko pokrivanja, ki je vredna občudovanja in spoštovanja.

Načini pokrivanja streh

Fotografija 3

Fotografija 3: strešna žlota na nemški način

Več risb in slik različnih strešnih izvedb je možno dobiti pri avtorju.

Fotografija 4: strešna žlota na francoski način

Za bolj podroben opis tesarske stroke potrebujemo prostor v medijih in interes bralcev. V tem primeru bom to opisal bolj podrobno in s primernimi slikovnimi prikazi, je dejal avtor.

Po TAKE gradivu priredil: J. Mirkoviĉ – Poslovenil: K. Kovač

ĈARPENTADO NE ESTAS NUR METIO, SED ANKAŬ ARTO

IMPRESOJ DUM FERVOJISTA ESPERANTO KONGRESO COLMAR 2017

Multaj demandos sin, kion komunan havas ĉarpentistoj kun la fervojo kaj transporto de la vojaĝantoj. Jes, ili fakte havas multon. Pri aspekto de stacidomaj haloj, tegmentoj kaj ties funkciado ĝuste zorgas la ĉarpentistoj kaj arkitektoj. Venante al stacidomo homo kaptas la unuan imagon pri sia daŭrigota vojaĝo. Se stacidomo estas konformeca, vojaĝanto imagus ke la vojaĝo same estos komforta kaj tiel altiĝas lia sento pri bona vojaĝo.

Ne nur stacidomoj, en Francio aras la diversstilaj kasteloj. Iliaj tegmentoj estas majstroverko de ĉarpentistoj. En urbo Colmar oni povas vidi je ĉiu paŝo belstilajn tegmenoj. Urba centro estas elkonstruita el trabdomoj. La traboj estas bone konzervitaj kaj sukcese ofertas reziston al ĉiuspecaj veterkondiĉoj kaj veterŝanĝoj. Tie oni vidas tutan paletron de ĉarpentista majstreco.

Kial skribi pri ĉarpentistoj? Ĉar ĉefa temo de la 69a IFEF kongreso (Internacia Fervojista Esperanto Federacio), kiu okazis inter 16a kaj 23a de majo 2017 en franca urbo Colmar, estis fervojaj stacidomoj kaj konstrulaboroj por fervoja infrastrukturo. Stacidomo de Colmar laŭ sia historio kaj arkitekturo valoris esti prezentita kiel unu de kongresaj ĉefprelegoj. Ĉijara fervojista kongreso okazis kun granda subteno kaj kunlaboro de Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistoj (TAKE), kiu havas sidejon en najbara urbeto Wintzenheim.
Prelegon pri stacidomo Colmar prezentis s-ro Pierre GROLLEMUND, franca konstru-inĝeniero.

Urbo Colmar situas sude de Strasburgo, en Alzaco, nord-orienta regiono de Francio, plurfoje dum 3 militoj disputita kun Germanio. La stacidomo estas nodo por regionaj kaj internaciaj trajnoj, kiel por belega valo de Munster, en la apuda montaro Vogesoj. Stacidomon de Colmar konstruis germana Ŝtato en 1907, dum la periodo inter 1871 kaj 1918, kiam Alzaco estis teritorio de Germana Imperio. Ĝi bone reprezentas la prusan stilon, kun sia miksaĵo de stiloj nov-gotika kaj nov-renesansa. Laŭ onidiroj (eĉ certe), la arĥitekton inspiris la modelo de stacidomo en Danzig (nune Gdansk) pola urbo, aneksita de Prusujo inter 1815 kaj 1919. Poste, ĝis la fino de Dua Mondmilito libera urbo.

En stacidomo de Colmar estas rimarkinda horloĝa turo, videbla de malproksime. kio ebligas al vojaĝantoj atingi ĝustatempe sian trajnon. Imagistoj observante stacidomon povas pensigi la silueton de vapor-lokomotivo, kies kamentubo estas horloĝa turo. Sur la unua foto oni vidas tegmentojn faritaj je du konstrustiloj. La suda parto, kun tegmento elementoj pli malnovaj, aŭ originaj. Norda parto de la tegmento estas farita alistile. Stacidomo mem estas oficiale proklamita kiel historia monumento, tio signifas ke oni devas konservadi tiaman aspekton. Laŭ vidpunkto de tegmentisto oni observu ĝian teknikan evoluon, pere de la tegmentoj kovritaj per ardezoj laŭ du diversaj metodoj.

Sur la dekstra parto de stacidomo, la temgentoj estas kovritaj per ardezo-platoj, muntitaj laŭ la franca metodo, nomata ankaŭ Angersa-metodo. Mezfranca urbo Angers estas taksata kiel baza referenco en Francio, koncerne ekspluatadon de ardezo-minejoj kaj muntado de ardezo platoj. Oni ne trovas priskriboj pri tiu renoviga laboro, sed verŝajne norda parto de la tegmento estas renovigita post la Unua Mondmilito, pro ties damaĝoj. Sur la suda parto maldekstre de enirejo, la tegmento konsistas el ardezo-platoj muntitaj laŭ la franca metodo, sed multaj detaloj montras la tradician ĝermanan metodon. La ĝermana metodo ege diferencas de la franca. Ĉe la franca metodo la ardezo-platoj estas fiksitaj per hokoj aŭ najloj laŭ horizontalaj aŭ vertikalaj linioj. La ĝermana metodo estas tre malsimila, ĝi uzas ardezo-platojn skvamo -formajn, nomatajn »Schuppen«(gušoj), kiujn oni muntas per najloj laŭ oblikvaj linioj. Adekvata uzo kaj advekata esprimo ne estas konataj en slovena regiono (se iu konas pli, bonvolu informi).

Foto 1: Orienta fasado de stacidomo kun ĉefa enirejo Dekstre norda parto de tegmenta konstrukcio , maldekstre suda.

Kunligaj linioj. Kio tio estas ?

Ĉi sube simpla desegno montras la diversajn kunligajn liniojn, videblaj sur la tegmentoj ĉe la stacidomo de Colmar. Tiuj linioj konsistigas problemojn solvontajn de la tegmentisto, ĉe la diversaj linioj, kie tegmento- ebeno renkontas ĉu muron, ĉu alian tegmento-ebenon. Tie necesas malebligi eniron de pluvakvo en la domon (oni ofte nomas ilin la likoj), kaj samtempe atingi arkitekturan belecon.

Ĝuste la ĉarpentistoj atingas sian famon laŭ scio kaj perfekteca ellaboro de tiaj renkontoj kaj lukarnoj. Skizo estas arkitekta ideo, koncepto, ellaboro kiaj fina aspekto estas faraĵo de ĉarpetisto. La adrezo-platoj de la konkava parto montras (videblas) nur duonon de sia longeco, alia duono estas kovrita per sekvanta plato. Longega laboro plenumebla de nur alte kvalifikita tegmentisto.

Foto 2: 1. Gut-rando. 2. Firsto. 3. Tegmento- valo (renkonto de du oblikvaj ebenoj) 4. Rondigita rando,(renkonto de klina tegmento vertikala kaj tegmenta ebeneto). 5. Levita rando (renkonto de klina tegmento kaj muro):

 

Tegmento- valoj

Tegmento-valo estas linio, kie du tegmento- ebenoj renkontiĝas, tie alfluas pluvakvo, kiu falas sur ambaŭ partojn de la tegmento. Kiel interesaĵo por kovri la valojn oni neniel uzis kaj uzas ladon. Pro la acidpluvado ĝi ne eltenas tiom longe, kiel ardezo-platoj. Francoj havas miloj aŭ centoj da bone konservitaj kasteloj. Precipe iliaj tegmentoj estas kovritaj per ardezo platoj, kaj la ardezo kontraŭas al ĉiuspecaj veter-kondiĉoj dum jarcentoj. Ili disvolvis sian tehnikon de kovrado, kiun ni devas nur admiri kaj estimi.

Metodoj de tegmento kovrado

Foto3: Pliaj skizoj kaj fotoj de diversaj tegmento elementoj riceveblaj ĉe aŭtoro.

Foto 4

Foto 4: Por pli precize kaj detale priskribi la ĉarpetistan fakon oni bezonas lokon kaj intereson de legantoj. Se por tio montriĝos la intereso mi faros tion, skribante pli detale kun la taŭgaj foto prezentoj.

Laŭ TAKE materialo kompilis: s-ro J. Mirkoviĉ